2 - گسترش زبان فارسي وشعر وأدبيات آن - به ويژه در خطهء پهناور مزبور - ودر اين مورد شايان توجه است كه چون خطابه‌ها ومواعظ همداني وكليهء اشعار وغالب آثار وى به فارسي بوده وهمهء آنها نيز با استقبال وعنايت تام مردم منطقه مواجه شده وحتى پاره‌اى از كتاب‌هاى وى جزء متون درسى جاى گرفته ، مجموع عوامل ياد شده ، كمك زيادى به پيشرفت فارسي وفرهنگ آن در اين مرز وبوم كرده است . كوتاه سخن ، تمام فعاليت‌هاى پردامنهء اجتماعي وديني وفرهنگى مثمر وسازندهء همداني در اين نقطه از جهان كه با كمك نزديك به هفتصد سيد ودرويش وصنعتگر وهنرمند إيراني انجام گرفت ، « محتوى وروح اسلامى » داشت و « ظرف وكالبد فارسي إيراني » . وتوفيق همداني در ايجاد ارتباط ميان اين « روح وكالبد » در كشمير به اندازه‌اى چشمگير بود كه خود وى « حواري كشمير » ناميده شد واين سرزمين به « إيران صغير » ملقب گرديد « 1 » وبا آنكه مردم اين ناحية ديرتر از غالب مناطق شبه‌قاره با زبان فارسي آشنا شدند واز مهد اين زبان - إيران - نيز دورتر بودند نويسندگان وشاعران پارسى زبان كه از ميان ايشان برخاسته بيشتر است . « 2 » امروز نيز حضور معنوي وروحاني سيد وآثار أو در شبه‌قاره كه - عليرغم تمامى موانع - همچنان محسوس است ، به حقيقت حضور فرهنگ وتمدن إيران است واشعار فارسي متعددى كه در قسمت‌هاى مختلف مسجد وخانقاه وى در كشمير ( بر روى ديوار وبالاى محراب و . . . ) توجه زيارت‌كنندگان را جلب مىنمايد ، وآثار واشعار فارسي وى كه در گوشه وكنار اين آب و

--> ( 1 ) - علامه اقبال لاهورى در ستايش سيد مىگويد : جمله را آن شاه دريا آستين * داد علم وصنعت وتهذيب ودين آفريد آن مرد إيران صغير * با هنرهاى غريب ودلپذير ( 2 ) - بنگريد به كتاب « تذكرهء شعراى كشمير » گرد آوردهء سيد حسام الدين راشدى كه در 4 مجلد قطور ( مشتمل بر بيش از 2000 صفحه ) چاپ شده است .